Od 7 maja 2026 r. obowiązują zmiany w standardzie organizacyjnym opieki okołoporodowej. Szczególnie istotny jest Rozdział VI dotyczący postępowania w trakcie porodu. To właśnie ten fragment rozporządzenia najmocniej akcentuje prawa rodzącej kobiety, obowiązki personelu medycznego oraz konieczność poszanowania godności pacjentki.
Z perspektywy spraw o błędy medyczne i naruszenie praw pacjenta zmiany te mają bardzo duże znaczenie. Ustawodawca wyraźnie podkreśla bowiem, że poród nie może być traktowany wyłącznie jako procedura medyczna. Kobieta rodząca ma być uczestnikiem procesu decyzyjnego, a nie biernym odbiorcą świadczeń zdrowotnych.
1. Szacunek i komunikacja stają się obowiązkiem prawnym
Rozdział VI rozpoczyna się od pozornie prostego stwierdzenia:
„Kobietę rodzącą traktuje się z szacunkiem oraz umożliwia się jej udział w podejmowaniu decyzji związanych z porodem”.
To jednak nie jest jedynie deklaracja o charakterze etycznym. Standard nakłada na personel konkretne obowiązki organizacyjne i komunikacyjne.
Osoby sprawujące opiekę mają:
- potrafić nawiązać dobry kontakt z kobietą rodzącą,
- mieć świadomość znaczenia słów, tonu głosu i postawy,
- pytać pacjentkę o jej potrzeby i oczekiwania,
- wykorzystywać uzyskane informacje podczas wspierania kobiety w trakcie porodu.
W praktyce oznacza to, że sposób komunikacji personelu medycznego może mieć znaczenie prawne. Lekceważące komentarze, podnoszenie głosu, ignorowanie próśb pacjentki czy pozbawienie jej wpływu na przebieg porodu mogą zostać uznane za naruszenie praw pacjenta.
Coraz częściej podstawą roszczeń nie są wyłącznie skutki zdrowotne, ale również naruszenie godności, intymności i autonomii kobiety rodzącej.
2. Personel ma obowiązek się przedstawić
Nowe przepisy wskazują wprost, że osoby uczestniczące w opiece:
- witają kobietę osobiście,
- przedstawiają się,
- wyjaśniają swoją rolę w opiece nad pacjentką
To ważna zmiana praktyczna. W wielu postępowaniach pacjentki nie wiedzą później, kto wykonywał określone czynności medyczne lub podejmował decyzje dotyczące porodu.
Tymczasem identyfikacja personelu ma znaczenie nie tylko organizacyjne, ale również dowodowe. Ułatwia późniejsze ustalenie odpowiedzialności konkretnych osób za konkretne działania lub zaniechania.
3. Prywatność i intymność pod szczególną ochroną
Rozporządzenie podkreśla również obowiązek poszanowania prywatności i poczucia intymności kobiety rodzącej.
Choć może wydawać się to oczywiste, praktyka porodówek nadal pokazuje przypadki:
- wykonywania badań przy otwartych drzwiach,
- obecności nadmiernej liczby osób,
- braku poszanowania granic pacjentki,
- komentowania sytuacji rodzącej w sposób naruszający jej godność.
Takie zachowania mogą stanowić naruszenie praw pacjenta, nawet jeśli sam przebieg porodu był prawidłowy pod względem medycznym.
4. Plan porodu przestaje być formalnością
Jednym z najważniejszych elementów nowych standardów jest obowiązek zapoznania się z planem porodu i omówienia go z pacjentką.
Personel powinien:
- przedstawić wskazania do proponowanych zabiegów,
- wyjaśnić konsekwencje ich niewykonania,
- w miarę możliwości respektować ustalenia planu porodu.
Jeżeli plan porodu nie został przygotowany, personel ma obowiązek zebrać informacje o preferencjach pacjentki i odnotować je w dokumentacji.
To bardzo istotne z punktu widzenia odpowiedzialności placówek medycznych. Dotychczas plan porodu bywał traktowany wyłącznie jako dokument o charakterze „życzeniowym”. Obecne przepisy wyraźnie wzmacniają jego znaczenie.
Oczywiście plan porodu nie może zastąpić wskazań medycznych. Jednak odstąpienie od jego założeń powinno być uzasadnione i odpowiednio udokumentowane.
5. Świadoma zgoda to nie podpis „na wszelki wypadek”
Standard przypomina również o obowiązku każdorazowego uzyskiwania zgody pacjentki na zabiegi i badania.
Ma to ogromne znaczenie w kontekście najczęstszych sporów dotyczących:
- indukcji porodu,
- podania oksytocyny,
- nacięcia krocza,
- przebicia pęcherza płodowego,
- procedur instrumentalnych.
W praktyce nadal zdarzają się sytuacje, w których zgoda jest odbierana rutynowo, bez rzeczywistego wyjaśnienia celu i ryzyka procedury.
Tymczasem zgodnie z ustawą o prawach pacjenta zgoda musi być:
- świadoma,
- poprzedzona przekazaniem informacji,
- dobrowolna,
- konkretna.
Brak prawidłowej zgody może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej szpitala nawet wtedy, gdy sam zabieg został wykonany poprawnie.
Nowe standardy mogą mieć znaczenie w sądzie
Rozdział VI standardu opieki okołoporodowej będzie miał istotne znaczenie w postępowaniach dotyczących:
- błędów medycznych,
- naruszenia praw pacjenta,
- zadośćuczynienia za naruszenie godności,
- tzw. przemocy położniczej.
Nowe standardy opieki okołoporodowej wyraźnie pokazują, że komunikacja, szacunek i świadoma zgoda nie są dodatkiem do leczenia. Są jego integralną częścią.
