Śmierć pacjenta w szpitalu kończy leczenie, ale nie kończy odpowiedzialności szpitala.
Dla rodziny zmarłego jest to przede wszystkim moment ogromnych emocji, bólu i często wielu pytań. Bliscy chcą wiedzieć: co dokładnie wydarzyło się przed śmiercią pacjenta? Czy wszystkie procedury zostały zachowane? Czy leczenie przebiegało prawidłowo? Czy można było zrobić coś więcej?
W tym czasie szpital uruchamia określone procedury, które dla rodziny pozostają zwykle niewidoczne. Warto wiedzieć, jakie są kolejne etapy postępowania ze zwłokami pacjenta oraz dlaczego dokumentacja medyczna i organizacyjna może mieć później ogromne znaczenie.
1. Stwierdzenie zgonu – moment, który ma znaczenie prawne
Śmierć pacjenta musi zostać stwierdzona przez lekarza, ale nie jest to wyłącznie formalny wpis w dokumentacji medycznej. Stwierdzenie zgonu:
- kończy proces udzielania świadczeń zdrowotnych,
- powoduje obowiązek sporządzenia odpowiedniej dokumentacji,
- uruchamia dalsze procedury szpitalne i administracyjne.
Od tego momentu pacjent nie jest już osobą leczoną, jednak obowiązki szpitala się nie kończą.
Dokumentacja dotycząca ostatnich godzin życia pacjenta może mieć później kluczowe znaczenie przy ocenie, czy postępowanie personelu było prawidłowe.
2. Czynności na oddziale – dokumentacja ostatniego etapu leczenia
Po stwierdzeniu zgonu personel wykonuje szereg czynności organizacyjnych.
Obejmują one między innymi:
- potwierdzenie tożsamości pacjenta,
- dokonanie wpisów w dokumentacji medycznej,
- opis przebiegu leczenia i okoliczności zgonu,
- przygotowanie ciała do przekazania.
Ten etap jest szczególnie istotny, ponieważ obejmuje dokumentowanie ostatniego okresu pobytu pacjenta w szpitalu.
W sprawach dotyczących podejrzenia błędu medycznego właśnie ta część dokumentacji często pozwala ustalić, jakie decyzje podejmowano, jakie były objawy pacjenta i jak reagował personel.
3. Prosektorium – etap, którego rodzina zwykle nie widzi
Po zakończeniu czynności na oddziale ciało pacjenta zostaje przekazane do pomieszczeń przeznaczonych do przechowywania zwłok. Dla rodziny jest to miejsce niedostępne i często pozostające poza ich wiedzą.
W praktyce obejmuje ono:
- przyjęcie i identyfikację zwłok,
- rejestrację,
- przechowywanie,
- przygotowanie do wydania osobom uprawnionym.
Choć etap ten nie dotyczy już procesu leczenia, nadal wymaga zachowania odpowiednich procedur i prowadzenia dokumentacji.
4. Wydanie ciała rodzinie – ostatni etap procedury szpitalnej
Wydanie ciała osobom uprawnionym jest czynnością formalną.
Powinno być:
- odpowiednio udokumentowane,
- możliwe do odtworzenia,
- przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi procedurami.
Dla rodziny jest to często moment pożegnania z bliską osobą.
Dla celów prawnych pozostaje jednak również etapem, który może wymagać wyjaśnienia, jeżeli pojawiają się wątpliwości dotyczące przebiegu zdarzeń.
Co może zrobić rodzina, jeżeli ma wątpliwości dotyczące śmierci pacjenta?
Sama śmierć pacjenta w szpitalu nie oznacza automatycznie, że doszło do błędu medycznego.
Jednak w sytuacji, gdy:
- śmierć nastąpiła nagle,
- stan pacjenta gwałtownie się pogorszył,
- rodzina nie otrzymała jasnych informacji,
- przebieg leczenia budzi wątpliwości,
- personel przekazywał sprzeczne informacje,
warto przeanalizować dokumentację medyczną i ustalić, czy postępowanie medyczne było zgodne z aktualną wiedzą i zasadami wykonywania zawodu.
Rodzinie przysługuje prawo do uzyskania dokumentacji medycznej zmarłego pacjenta na zasadach określonych w przepisach prawa. Warto jednak pamiętać, że pacjent jeszcze za życia może wskazać osobę upoważnioną do dostępu do swojej dokumentacji medycznej również po śmierci.
Brak wcześniejszego upoważnienia nie zamyka bliskim drogi do uzyskania dokumentacji, jednak może powodować dodatkowe formalności. Analiza dokumentacji medycznej jest często pierwszym krokiem do ustalenia, co rzeczywiście wydarzyło się w szpitalu.
5. Sekcja zwłok w szpitalu – kiedy jest wykonywana i dlaczego może mieć znaczenie?
Jednym z etapów, który może nastąpić po śmierci pacjenta w szpitalu, jest wykonanie sekcji zwłok. W praktyce wyróżnia się sekcję zwłok o charakterze medycznym (szpitalnym) oraz sekcję sądowo-lekarską, wykonywaną w ramach postępowania karnego np. przy podejrzeniu przestępstwa.
Rodzina pacjenta powinna wiedzieć, że w przypadku podejrzenia, iż śmierć mogła pozostawać w związku z nieprawidłowościami w leczeniu, sekcja zwłok może mieć istotne znaczenie dowodowe. Pozwala bowiem na uzyskanie dodatkowych informacji dotyczących przyczyny zgonu oraz zmian chorobowych lub urazowych obecnych w organizmie.
Jeżeli rodzina ma wątpliwości co do przebiegu leczenia lub przyczyny śmierci pacjenta, istotne jest szybkie zabezpieczenie dokumentacji medycznej oraz rozważenie, czy zachodzą podstawy do złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa do Prokuratury.
Komentarz ekspercki – adw. Ania Koniuszko
W sprawach dotyczących śmierci pacjentów szczególne znaczenie ma nie tylko sama dokumentacja medyczna, ale również sposób organizacji pracy szpitala.
Z mojego doświadczenia w prowadzeniu spraw z zakresu prawa medycznego wynika, że odpowiedź na pytanie „co się wydarzyło?” często znajduje się w szczegółach: kolejności wpisów w dokumentacji, godzinach podejmowanych czynności, decyzjach personelu oraz zgodności działań z obowiązującymi procedurami.
Po śmierci pacjenta rodzina często pozostaje z poczuciem, że nie zna pełnego obrazu wydarzeń. Prawo daje jednak możliwość zweryfikowania tych okoliczności – poprzez uzyskanie dokumentacji, analizę przebiegu leczenia oraz, jeżeli jest to konieczne wykonanie sekcji zwłok sądowo-lekarskiej w ramach postępowania karnego bezpośrednio po śmerci.
Jeżeli śmierć bliskiej osoby w szpitalu budzi Państwa wątpliwości, warto szybko skonsultować sprawę z adwokatem specjalizującym się w prawie medycznym.
